Në maj 2018, Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald J. Trump, emëroi Richard Grenell – ambasadorin amerikan në Gjermani – pastaj si Emisar Special Presidencial për Negociatat e Paqes mes Kosovës dhe Serbisë.
Ky emërim solli një qasje të re, dinamike dhe rezultative në një proces që për dy dekada kishte ngecur kryesisht në bisedime politike pa rezultate konkrete në terren.
Richard Grenell, i njohur për stilin e tij të drejtpërdrejtë dhe fokusin te rezultatet praktike, nuk e pa konfliktin Kosovë-Serbi vetëm si çështje historike ose territoriale. Ai e ktheu atë në një mundësi ekonomike.
Qasja e tij ishte e thjeshtë por revolucionare për rajonin: “Paqe përmes ekonomisë” – krijimi i vendeve të punës, lidhjet infrastrukturore dhe bashkëpunimi ekonomik si bazë për normalizim të qëndrueshëm.
Një nga sukseset e para erdhi shpejt.
Më 20 janar 2020, nën ndërmjetësimin e Grenell, Serbia dhe Kosova ranë dakord të rivendosin fluturimet direkte mes Prishtinës dhe Beogradit – herën e parë pas më shumë se 20 vitesh.
Ky hap simbolik hapi derën për
bashkëpunim më të gjerë. Pak javë më vonë, më 14 shkurt 2020, u arritën marrëveshje për lidhje hekurudhore dhe për autostradën që do të lidhte dy kryeqytetet.
Kulmi i përpjekjeve erdhi më 4 shtator 2020 në Shtëpinë e Bardhë.
Në prani të Presidentit Donald Trump, në Zyrën Ovale, Kryeministri i Kosovës Avdullah Hoti dhe Presidenti i Serbisë Aleksandar Vuč̌ić nënshkruan Marrëveshjen e Uashingtonit “Washington Agreement” për normalizimin ekonomik. Dy dokumente të veçanta u nënshkruan – njëri nga Vučić dhe tjetri nga Hoti – me Trump si President dhe Grenell si Emisar Special
Marrëveshja përmbante 16 pika kryesore, shumica të orientuara drejt ekonomisë: Implementimi i autostradës dhe linjës hekurudhore mes Beogradit dhe Prishtinës. Bashkëpunim me institucione financiare amerikane si U.S. International Development Finance Corporation dhe Export-Import Bank për financimin e projekteve infrastrukturore.
Njohja e diplomave universitare mes dy vendeve. Studim fizibiliteti për përdorimin e përbashkët të Liqenit të Gazivodës/Ujmanit. Zotim për diversifikim të teknologjisë 5G largim nga furnizuesit e konsideruar jo të sigurt. Moratorium njëvjeçar: Serbia ndaloi fushatën për tërheqjen e njohjeve të Kosovës,
ndërsa Kosova ndaloi aplikimet për anëtarësim në organizata ndërkombëtare.
Pjesa më e debatuar por simbolike ishte angazhimi i Kosovës për vendosje marrëdhëniesh diplomatike me Izraelin dhe zhvendosja e ambasadës së Serbisë në Jerusalem. Kjo lidhi paqen në Ballkan me një strategji më të gjerë amerikane në Lindjen e Mesme.
Presidenti Trump e quajti marrëveshjen një “sukses historik” dhe një model të ri diplomacie që fokusohet te njerëzit e zakonshëm dhe te krijimi i vendeve të punës, në vend të bisedimeve të pafundme politike. Richard Grenell theksoi se qëllimi nuk ishte vetëm nënshkrimi i letrave, por transformimi real ekonomik: “Ne duam që njerëzit në Serbi dhe Kosovë ta ndiejnë ndryshimin në jetën e tyre të përditshme.”
Për kontributin e tyre, Presidenti i Kosovës Hashim Thaçi i dha Presidentit Trump Urdhrin e Lirisë, ndërsa Richard Grenell dhe Robert O’Brien (Këshilltari i Sigurisë Kombëtare) u nderuan me Medaljen e Meritës Presidenciale të Kosovës.
